Hawala Waa Maxay: Sida Nidaamka Xawaaladaha Soomaaliya U Shaqeeyo
Nidaamka xawaaladaha, oo loo yaqaano "Hawala", waa nidaam dhaqaale oo soo jireen ah kaas oo u sahlaya dadka in ay lacago isugu gudbiyaan waddamo iyo qaarado kala duwan iyada oo aan la adeegsan nidaamka bangiyada ee caadiga ah. Erayga "Hawala" waxa uu kasoo jeedaa luqadda Carabiga, wuxuuna la macno yahay "is-beddel" ama "gudbin". Soomaaliya dhexdeeda, xawaaladuhu waxay noqdeen laf-dhabarta dhaqaalaha iyo habka ugu weyn ee qurbajoogtu ay lacagaha ugu soo diraan eheladooda iyo qoysaskooda.
Sida Uu Nidaamka Hawala U Shaqeeyo
Habka xawaaladuhu u shaqeeyaan waa mid ku dhisan is-aaminaad iyo isku-xirnaan bulsho. Marka qof jooga qurbaha, tusaale ahaan Maraykanka ama Yurub, uu doonayo inuu lacag u diro qof jooga Soomaaliya, nidaamku wuxuu u dhacaa sida soo socota:
- Talaabada 1: Qofka lacagta diraya waxa uu tagayaa xafiis xawaalad ama wuxuu isticmaalayaa barnaamij internet ah, isagoo dhiibaya lacagta caddaanka ah ama xawilaya kana jaraya bangigiisa, waxaana la socda magaca qofka loo dirayo iyo telefoonkiisa.
- Talaabada 2: Wakiilka xawaaladda ayaa helaya lacagta, wuxuuna la xiriirayaa wakiil kale oo jooga magaalada uu ku sugan yahay qofka lacagta loo dirayo (tusaale, Muqdisho ama Hargeysa).
- Talaabada 3: Wakiilka ku sugan Soomaaliya ayaa bixinaya lacagta isagoo siinaya qofkii loo diray, wuxuuna ku bixinayaa lacag caddaan ah ama waxa uu ugu shubayaa nidaamyada lacagaha gacanta sida EVC Plus, Sahal, ama ZAAD.
Sababta Xawaaladaha Loo Door bido
Waxaa jira sababo dhowr ah oo ay dadka Soomaaliyeed u door bidaan nidaamka xawaaladaha marka loo eego bangiyada caalamiga ah:
- Xawaare: Lacagta lagu diro xawaaladuhu waxay ku gaartaa cida loo diray daqiiqado gudahood. Tani waa mid aad u muhiim ah marka ay jiraan xaalado degdeg ah ama baahiyo maalmeed.
- Kalsooni iyo Is-aaminaad: Nidaamkan wuxuu ku dhisan yahay is-faham iyo aaminaad fog oo ka dhaxaysa wakiilada iyo macaamiisha. Shirkadaha xawaaladaha Soomaalidu waxay leeyihiin sumcad aad u sarreysa marka ay timaado badbaadada lacagta.
- Helitaan Fudud: Xawaaladuhu waxay leeyihiin xafiisyo iyo wakiilo xitaa tuulooyinka iyo deegaanada miyiga ah ee aan lahayn xafiisyo bangi, taas oo u sahlaysa in qof walba uu si fudud lacagtiisa u helo.
- Qiimo Jaban (Khidmad Yar): Inta badan khidmadaha laga qaado lacag dirista xawaaladaha ayaa aad uga jaban kuwa ay qaadaan bangiyada waaweyn ee caalamiga ah ama shirkadaha kale ee lacag dirista sida Western Union.
Doorka Xawaaladaha ee Dhaqaalaha Soomaaliya
Sida lagu qiyaasay, boqolaal milyan oo doolar ayaa sanad walba Soomaaliya lagu soo diraa nidaamka xawaaladaha. Lacagahaas waxay asaas u yihiin nolosha qoysas badan, waxayna daboolaan baahiyaha aasaasiga ah sida cuntada, caafimaadka, waxbarashada, iyo guryaha. Sidoo kale, ganacsiyada yaryar iyo kuwa waaweynba waxay ku tiirsan yihiin xawaaladaha si ay alaabo uga soo iibsadaan dalalka dibadda.
Caqabadaha Haysta Nidaamka Hawala
In kastoo uu nidaamkani faa'iido badan leeyahay, wuxuu la kulmaa caqabado, gaar ahaan xagga shuruucda caalamiga ah. Dalalka reer galbeedka qaarkood ayaa adkeeyay shuruucda maaliyadda (Compliance) si looga hortago dhaq-dhaqaaqa lacagaha sharci darrada ah, taas oo mararka qaarkood dhib ku abuurta xisaabaadka bankiyada ee shirkadaha xawaaladaha ee ku yaal dibadda.
Guntii iyo gabagabadii, xawaaladuhu ma aha oo kaliya nidaam dhaqaale, balse waa xidid isku xira qurbajoogta iyo ehelkooda ku sugan dalka hooyo. Waxaad ka eegi kartaa faahfaahin dheeraad ah boggeena ugu weyn ee lagu xisaabiyo khidmadaha xawaaladaha kala duwan.